Bosanski Novi’de Geçmişin Yaraları Hâlâ Kanıyor

Savaş suçlusu Ratko Mladić’in ölümü üzerine Bosanski Novi’de, bu savaş suçlusuna destek amacıyla düzenlenen gösteriler, geçmişin acılarını yeniden gündeme taşıdı.

Analiz:Adem Kasa 1993 yılında adı Novi Grad olarak değiştirilen Bosanski Novi, savaş yıllarında 10 binden fazla Boşnak’ın sürgün edilmesinin ardından bugün hâlâ savaşın derin izlerini taşıyor. Kent ve çevresinde, aradan yaklaşık 30 yıl geçmesine rağmen katledilen Boşnakların kemiklerine henüz ulaşılamamış çok sayıda toplu mezar ve katliam bölgesi bulunuyor. Alići-Ekići mezrası bunun en acı örneklerinden biri. Boşnak nüfusunun sürgünler ve cinayetler sonucunda yüzde 5’in altına düşürüldüğü bir şehirde, bir savaş suçlusunun açıkça yüceltilmesi yalnızca geçmişin yaralarını kanatmakla kalmıyor; aynı zamanda bugün yaşayan Boşnaklar açısından ciddi kaygıları da beraberinde getiriyor. Şehirde kalan az sayıdaki Boşnak, savaş suçlularının her fırsatta övülmesine tanık oluyor. Son dönemde ise bir sokağa, savaş yıllarında adı ağır suçlarla anılan Željko Ražnatović Arkan’ın adının verilmesi yönündeki girişimler dahi gündeme geldi. Mladić’e destek gösterileri, bu anlayışın toplumun yalnızca marjinal bir kesimiyle sınırlı olmadığını da ortaya koyuyor. Gösterilere farklı yaş ve sosyal gruplardan insanların katılması dikkat çekiyor. Yaşlıların ve gençlerin yanı sıra öğretmenler, profesörler, lise öğrencileri ve esnaf gibi toplumun farklı kesimlerinden kişilerin de bu toplantılarda yer aldığı görülüyor. Daha da düşündürücü olan ise bu tür toplantıların düzenlenmesi yönündeki çağrıların, belediye meclisinin bazı üyelerinden gelmesi. Çünkü bu kişiler, doğrudan doğruya ilçenin ve burada yaşayan insanların geleceğini belirleyen karar mekanizmalarının içerisinde bulunuyor. Bosanski Novi, Bosna-Hersek’in Sırp Cumhuriyeti (RS) entitesi içerisinde Boşnakların büyük ölçüde siyasi ve toplumsal olarak marjinalleştirildiği şehirlerden yalnızca biri. Burada yaşayan Boşnaklar, geçmişin travmalarıyla birlikte bugün de kendilerini güvende hissetmedikleri bir ortamda hayatlarını sürdürmeye çalışıyor. Üstelik bu tür gösteriler çoğu zaman yalnızca bir savaş suçlusunu anmak veya yüceltmekle sınırlı kalmıyor. Geçmişte yaşananların yeniden gündeme getirilmesi, zaman zaman baskı ve tehdit içeren söylemlerle birleşiyor; Mladić’in başlattığı ve tamamlayamadığı “işin tamamlanması” yönünde tehlikeli mesajlar veriliyor. Siyasetin gündelik tartışmaları ve bitmek bilmeyen siyasi hesaplaşmalar arasında gözden kaçırılmaması gereken gerçek ise şu: RS sınırları içerisinde yaşayan Boşnaklar için korku, geçmişte kalmış bir hatıra değil; bugün de hissedilen somut bir gerçekliktir. Bosanski Novi’de yaşananlar, savaşın üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen Bosna-Hersek’te geçmişle yüzleşmenin, adaletin ve birlikte yaşama iradesinin neden hâlâ büyük önem taşıdığını bir kez daha gösteriyor.