Bir zamanlar insanlar mizah denildiğinde zekâyı, ince düşünülmüş esprileri ve toplumsal eleştiriyi hatırlardı. Bugün ise özellikle “stand-up” adı altında sahnelenen birçok gösteride bambaşka bir tablo ortaya çıkıyor. Artık sahnelerde daha çok küfür var. Daha çok belden aşağı anlatım var. Daha çok mahremiyet ihlali var. Ve en tehlikelisi de bunların “mizah” adı altında topluma alıştırılması var. Özellikle sosyal medya platformlarında kısa kesitler hâlinde yayılan stand-up videoları milyonlarca kişiye ulaşıyor. Bu videolarda çoğu zaman insanların ailesiyle birlikte izleyemeyeceği, çocukların yanında açılamayacak seviyede konuşmalar “eğlence” gibi servis ediliyor. İnsanlar ise kahkahalar eşliğinde buna maruz bırakılıyor. Sorun yalnızca birkaç küfür edilmesi değil. Sorun; küfürün, aşağılayıcı dilin ve mahremiyet sınırlarını aşan konuşmaların “normal insan davranışı” gibi gösterilmesi. Çünkü toplumlar bir şeye sürekli maruz kaldığında, zamanla ona karşı duyarsızlaşır. İlk duyduğunda rahatsız olunan bir ifade, defalarca tekrar edildiğinde sıradanlaşır. İlk başta “bu kadar da olmaz” denilen cümleler, bir süre sonra gündelik konuşma diline dönüşür. İşte bugün yaşanan süreç tam olarak budur.     “Özgürlük” Adı Altında Sınırların Silinmesi Stand-up gösterileri savunulurken genellikle aynı cümle kuruluyor: “Bu sadece mizah.” “İsteyen izler.” “Özgürlük bu.” Fakat burada göz ardı edilen önemli bir gerçek var: Bir toplumun sürekli neye güldüğü, zamanla neyi normal gördüğünü belirler. Bugün birçok gösteride aile yapısıyla alay ediliyor, mahrem konular sıradanlaştırılıyor, küfür neredeyse cümlelerin ana omurgası hâline geliyor. İnsanlar da yüksek kahkahalar eşliğinde buna alışmaya başlıyor. Daha da dikkat çekici olan ise; bu içeriklerin özellikle genç kuşak üzerinde oluşturduğu etki. Sosyal medya çağında gençler artık saatlerce bu videolara maruz kalıyor. Kısa videolar, reels içerikleri ve viral sahne kesitleri sayesinde küfürlü konuşmalar “komik”, saygısızlık “rahatlık”, sınır tanımamak ise “özgüven” gibi sunuluyor. Bir süre sonra insanlar düşünmeden aynı dili kullanmaya başlıyor. Bugün sokakta, okulda, sosyal medyada kullanılan dilin sertleşmesi tesadüf değil. Çünkü insanlar sürekli izlediği dili zamanla günlük hayatına taşıyor.   Küfür Eden “Samimi”, Seviyeli Konuşan “Sıkıcı” İlan Ediliyor Dijital kültür yeni bir algı oluşturdu: Ne kadar rahat konuşursan o kadar “gerçek” görünüyorsun. Bu yüzden birçok içerik üreticisi artık dikkat çekebilmek için daha sert konuşuyor, daha fazla küfür ediyor, daha fazla mahremiyet ihlali yapıyor. Çünkü sistem bunu ödüllendiriyor. Sosyal medya algoritmaları çoğu zaman sakin, kaliteli ve seviyeli içerikleri değil; şok etkisi oluşturan videoları öne çıkarıyor. Böylece küfür eden, bağıran, sınır aşan kişiler daha fazla görünür hâle geliyor. Ortaya ise çok tehlikeli bir tablo çıkıyor: Toplumun dil seviyesi yavaş yavaş aşağı çekiliyor. Eskiden insanların yanında rahatça konuşulamayacak ifadeler artık televizyon programlarında, dijital platformlarda ve sahnelerde alkış alıyor. Ve bu süreç “mizah” denilerek meşrulaştırılıyor.   Kahkaha Her Şeyi Masum Yapmaz Bir insanın bir sözü söylerken güldürmesi, o sözün zararsız olduğu anlamına gelmez. Bugün birçok stand-up gösterisinde insanların değerleri, aile yapısı, mahremiyeti ve inançları mizah malzemesine dönüştürülüyor. Üstelik bunu eleştiren insanlar da hemen “geri kafalı”, “mizah anlamayan” ya da “özgürlük karşıtı” ilan ediliyor. Oysa mesele mizaha karşı olmak değil. Mesele; toplumun bilinç altına sürekli aynı dilin işlenmesi. Çünkü dil sadece iletişim aracı değildir. Dil aynı zamanda düşünceyi şekillendirir. Sürekli küfür duyan bir toplum, küfre alışır. Sürekli mahremiyet ihlali izleyen bir toplum, utanma duygusunu kaybetmeye başlar. Sürekli belden aşağı konuşmalarla gülen bir toplum ise zamanla seviyeyi unutabilir. Bugün yaşanan şey tam olarak budur: İnsanların sınır algısı değiştiriliyor.   “Modernlik” Adı Altında Değer Aşınması Özellikle son yıllarda “açık konuşmak”, “her şeyi söylemek” ve “tabuları yıkmak” modernlik göstergesi gibi sunuluyor. Fakat hiçbir toplum; saygıyı kaybederek gelişmez. Hiçbir kültür; mahremiyeti değersizleştirerek güçlenmez. Ve hiçbir özgürlük anlayışı; toplumun ahlaki reflekslerini yok sayamaz. Bugün stand-up kültürü üzerinden oluşturulan dil, yalnızca sahnede kalmıyor. Sosyal medyadan gündelik hayata, okul koridorlarından arkadaş ortamlarına kadar yayılıyor. İnsanlar artık küfür ederek daha komik olduğunu düşünüyor. Saygısız konuşmayı “özgüven” sanıyor. Sınır tanımamayı ise “çağdaşlık” gibi görmeye başlıyor. Asıl tehlike de burada başlıyor. Çünkü toplumlar bir anda değişmez. Önce kelimeler değişir. Sonra alışkanlıklar değişir. En sonunda ise değerler dönüşür. Ve bütün bunlar çoğu zaman kahkahalar eşliğinde olur.   Gerçek Mizah İnsan Onurunu Aşağı Çekmez Mizah elbette toplumun bir parçasıdır. İnsan güler, eğlenir, eleştirir. Fakat gerçek mizah; seviyeyi düşürmeden de yapılabilir. Bir toplumu güldürmek için sürekli küfür etmek zorunda değilsiniz. İnsanları eğlendirmek için mahremiyeti değersizleştirmek zorunda değilsiniz. Dikkat çekmek için saygıyı yok etmek zorunda değilsiniz. Bugün ihtiyaç duyulan şey; insanları duyarsızlaştıran değil, düşündüren bir mizah anlayışıdır. Çünkü her alkışlanan şey doğru değildir. Ve herkesin güldüğü şey, toplum için masum olmayabilir.